Waarom een goede start mijn hele schooljaar bepaalt
De zomervakantie zit erop, de deuren van mijn lokaal gaan open en de gangen stromen vol met leerlingen en verhalen. Een nieuw schooljaar! Voor mij voelt dit elk jaar als een nieuw begin, maar ook het begin van een compleet nieuwe groepsdynamiek.
Tekst en beeld: Kees Kool, leerkracht speciaal onderwijs en oprichter van Virtu Vrienden
Soms lijken de Gouden Weken een soort gezellige wenperiode, maar na twintig jaar voor de klas weet ik wel beter: dit is het moment waarop je de basis legt voor een sociaal veilige klas. Een periode waarin actieve groepsvorming bepaalt hoe de rest van het schooljaar verloopt. Natuurlijk telt het hele jaar, maar is de impact van die eerste weken voor mij onomstreden!
Kaders, structuur en de bekende fases
In die eerste weken zet ik als leerkracht ontzettend veel neer om die stabiele basis te creëren. Het zit ‘m in mijn eigen handelen, het stellen van duidelijke kaders en de structuur die ik breng. Ik zie hoe leerlingen de kat uit de boom kijken en hun plek zoeken. Dat is geen toeval, maar gewoon de logische stappen van groepsontwikkeling die ik in de praktijk steeds weer zie gebeuren.
‘Zonder stevige basis voelt maatwerk leveren halverwege het jaar voor mij echt als dweilen met de kraan open’
Forming, storming en norming
In de onderwijskunde kennen we deze stappen als forming, storming en norming:
- Forming: leerlingen tasten af. Wie zit er bij mij in de klas? Hoe doet deze meester dat?
- Storming: de onderlinge verhoudingen worden getest en mijn grenzen worden opgezocht.
- Norming: de (ongeschreven) regels van de klas ontstaan.
Als ik in de eerste fase afwacht, ontstaat er alsnog een groepsnorm en dat is niet altijd de norm die ik voor ogen heb. Door vanaf dag één de regie te pakken en een heldere structuur neer te zetten, geef ik de leerlingen voorspelbaarheid. Die zorgt voor rust en veiligheid. Pas als die basis stevig staat, merk ik dat er ruimte ontstaat bij de leerlingen om te leren, te proberen en fouten te maken.
Verder kijken dan de drempel van mijn lokaal
Een veilige klas bouw ik niet alleen met de leerlingen. Vandaar dat ik geloof in de gouden driehoek: het kind, de school en thuis. Samen een band opbouwen met de groep, maar ook met de wereld eromheen.
Wat bij mij in de praktijk ontzettend goed werkt, is ouders al in de eerste week een kort berichtje sturen. Heel laagdrempelig: ‘Hoe was de vakantie?’ ‘Zijn er bijzonderheden of dingen die ik moet weten om jullie kind een fijne, ontspannen start te geven?’
Met zo’n klein gebaar laat ik meteen zien: we doen dit samen. Je bouwt aan een positieve vertrouwensband in een rustige periode waarin er nog geen extra ondersteuning of specifieke aandacht nodig is. Mocht het later in het jaar een keer stormen bij een leerling of in de groep, dan staat die lijn al open. Dat communiceert voor beide kanten een stuk fijner.
‘Groepsvorming is geen eenmalig project in de eerste weken. Na de kerstvakantie of bij de komst van een nieuwe leerling schuift de dynamiek weer’
Het is altijd en-en
Strakke kaders klinken soms misschien wat streng, maar voor mij is het echt een en-en-verhaal: duidelijke structuur én een warme band, rust in de hele groep én ruimte voor het individu. Tijd investeren in een stevige basis aan het begin sluit maatwerk later in het jaar helemaal niet uit; het zorgt er juist voor dat het kan!
Pas als de regels en dynamiek in de klas lekker staan, heb ik zelf de rust en tijd om echt in te zoomen op die ene leerling die extra hulp nodig heeft of juist toe is aan meer uitdaging. Zonder die stevige basis voelt maatwerk leveren halverwege het jaar voor mij echt als dweilen met de kraan open.
Blijven onderhouden
Groepsvorming is voor mij geen eenmalig project in de eerste weken. Na de kerstvakantie of bij de komst van een nieuwe leerling schuift de dynamiek weer. De verbindingsvormen en energizers die ik in de eerste weken gebruik, trek ik daarom het hele schooljaar door uit de kast als de groep een boost kan gebruiken.
Gun jezelf en je klas die ‘gouden start’. Zet de kaders helder neer, betrek de ouders en werk aan de onderlinge band. Het kost mij in het begin ook even wat extra energie, maar ik krijg er een heel schooljaar werkplezier en rust voor terug!
Leren vanuit verwondering
Als de basisveiligheid eenmaal staat, ga ik graag samen met de klas op ontdekkingstocht. De onderwijsbehoefte van leerlingen is de afgelopen jaren flink veranderd en dat zie ik dagelijks terug. Leerlingen van nu groeien op in een visuele, snel veranderende wereld. Ze leren niet meer puur uit een plat tekstboek, maar door te ervaren, te onderzoeken en zich te verwonderen.
Daarom ben ik Virtu Vrienden gestart. Niet om collega’s weer een nieuw pakket op te dringen, maar om aan te sluiten bij de leefwereld van deze eeuw. Met 360-graden foto’s neem ik leerlingen virtueel mee de wereld in: van historische plekken tot andere culturen. Elk thema is mogelijk. Daarmee koppel ik leren direct aan burgerschap. Mijn leerlingen kijken voorbij hun eigen klaslokaal en leren met een open, kritische blik naar de wereld om hen heen.
Om het voor mezelf (en mijn collega’s) haalbaar te houden, hebben we er een lesgenerator aan gekoppeld. Zo maak ik in een handomdraai een rijk, interactief lesontwerp zonder dat het me avonden voorbereiding kost.
