Open leermateriaal
Waarom leraren het wiel niet opnieuw hoeven uit te vinden
Een leerling die net wat meer uitdaging nodig heeft. Een groep die baat heeft bij extra oefenstof. Of een les waarin je graag een actueel thema wilt verweven. Als leraar wil je inspelen op de behoeften van je klas, maar je hebt niet altijd de tijd om alles zelf te ontwikkelen. Dat hoeft ook niet. Steeds meer leraren ontdekken de kracht van open leermateriaal: lesmateriaal dat vrij te gebruiken, aan te passen en te delen is.
Tekst: Myra Verkuijl Beeld: Impuls Open Leermateriaal
Martine Kramer ziet als programmamanager van Impuls Open Leermateriaal dagelijks hoe leraren zelf lesmateriaal maken om hun methode aan te vullen. “Maar het kan toch niet de bedoeling zijn dat alle leraren dit zelf doen, zonder gebruik te maken van wat collega’s al hebben gemaakt?”
De gedachte achter open leermateriaal is dat leraren gebruik maken van bestaand materiaal, waar ze vervolgens hun eigen draai aan geven. Met lokale voorbeelden wordt een les aansprekender. Denk aan een les over vrijheid rond Bevrijdingsdag, waarin je vertelt over een onderduiker uit je eigen dorp in plaats van alleen het bekende verhaal van Anne Frank. Of een scheikunde-experiment dat je afstemt op het niveau en de interesse van jouw specifieke klas.
Van theorie naar praktijk
Op verschillende scholen experimenteren docenten momenteel met open leermateriaal. Jeannet Brouwer, scheikundedocent op scholengemeenschap Marianum, ontwikkelt met collega’s digitale leeromgevingen voor onderzoekend leren. “Op het Go-Lab platform vormen digitale laboratoria de kern. Leerlingen moeten vooraf nadenken welke experimenten ze gaan doen en hoe ze dit aanpakken. Vervolgens kunnen ze eindeloos oefenen met allerlei stoffen en fouten maken zonder dat het consequenties heeft.”
'Open leermateriaal: een beetje van jezelf en een beetje van Maggi’
Bij Fontys Sport en Bewegen werkt Menno Slingerland aan een heel andere toepassing. Hij ontwikkelt formatieve werkvormen voor gymlessen. “Het is vrij onzinnig om leerlingen een cijfer voor gym te geven”, legt hij uit. “In een gymles zitten leerlingen die zijn voorgeselecteerd op vmbo, havo of vwo, maar niet op motoriek. Je hebt dus altijd een super-heterogene groep. Dan kun je na drie lessen volleybal wel een cijfer geven, maar wat zegt dat?” In plaats daarvan ontwikkelt zijn team werkvormen waarmee docenten leerlingen beter kunnen ondersteunen in hun individuele ontwikkeling.
Stichting BOOR in Rotterdam wilde niet wachten tot digitale geletterdheid officieel in het curriculum zou komen. Tanja van der Hoek, projectmanager: “We hebben de morele verantwoordelijkheid om daar nu al aandacht aan te besteden.” Inmiddels werken zestig basisscholen met open leermateriaal over dit onderwerp, compleet met een baseline die voor alle BOOR-scholen geldt.
Meer dan alleen lesmateriaal
Rianne Rhodes, strategisch adviseur bij Impuls Open Leermateriaal, ziet open leermateriaal als ‘de plus’ naast traditionele lesmethodes. “Lesmethodes zijn de ruggengraat van lessen. Ze geven docenten de zekerheid dat ze de basis behandelen. Met open leermateriaal kunnen ze inspelen op specifieke situaties en hun eigen draai aan lessen geven. Een beetje van jezelf en een beetje van Maggi.”
‘Ik vind het heel belangrijk dat docenten zichzelf verrijken met kennis. Dat ze ook hun eigen leerproces aangaan’
Wikiwijs is het gratis platform waar leraren open leermateriaal kunnen zoeken, maken én delen. Leraren kunnen er prachtig materiaal vinden waarmee ze hun lessen kunnen verrijken, of aanpassen aan hun eigen situatie.
Een voorbeeld is het pakket over cybercrime van de politie. Het pakket gaat niet alleen over hacken, maar kan ook ingezet worden voor lessen over sociale weerbaarheid. “Dat maakt zo’n les veel persoonlijker”, aldus Rianne.
Tanja van der Hoek benadrukt nog een ander aspect: de professionele ontwikkeling van docenten zelf. “Ik vind het heel belangrijk dat docenten zichzelf verrijken met kennis. Dat ze ook hun eigen leerproces aangaan. Goed open leermateriaal biedt die mogelijkheid, bijvoorbeeld in de vorm van uitgebreide handleidingen.”
De toekomst
Tot 2030 is vanuit het Nationaal Groeifonds geld gereserveerd voor Impuls Open Leermateriaal. Hoe ziet de ideale toekomst eruit?
Rianne Rhodes hoopt dat in 2030 iedere docent automatisch open leermateriaal meeneemt in de lesvoorbereiding, als vanzelfsprekend onderdeel van een leermiddelenmix. “Dat er draagvlak is binnen besturen en schoolleiding. En dat er structurele financiële ondersteuning komt om open leermaterialen te blijven maken en onderhouden.”
‘Het is een verschuiving van individueel naar collectief, van elke keer opnieuw beginnen naar bouwen op het werk van anderen’
Martine Kramer vult aan: “Ik zie voor me dat er dan heel veel mooie nieuwe lessen zijn, van goede kwaliteit en goed vindbaar dankzij een gebruiksvriendelijke infrastructuur. Eigenlijk moeten alle leraren weten waar ze open leermaterialen kunnen vinden en hoe ze dat materiaal kunnen gebruiken. Als iedere leraar open leermateriaal gaat gebruiken, dan is ons doel bereikt.”
Een nieuwe manier van lesgeven
Open leermateriaal vraagt om een andere manier van denken. Niet: ‘Ik moet alles zelf maken’, maar: ‘Wat hebben collega’s al gemaakt dat ik kan gebruiken en aanpassen?’ Het is een verschuiving van individueel naar collectief, van elke keer opnieuw beginnen naar bouwen op het werk van anderen.
De uitdagingen zijn er. Tijd en kwaliteit blijven aandachtspunten. Maar de voorbeelden uit de praktijk laten zien wat mogelijk is als docenten samenwerken en elkaars werk delen. Met de juiste ondersteuning, tijd en infrastructuur kan open leermateriaal leraren helpen om beter en leuker les te geven. En dat komt uiteindelijk vooral de leerlingen ten goede. Want daarom doen we het allemaal.
Aan de slag met open leermateriaal
Nieuwsgierig geworden? Op Wikiwijs.nl vind je duizenden open leermaterialen voor alle onderwijsniveaus en vakgebieden. Van startklare lessen tot inspirerende ideeën die je kunt aanpassen aan jouw eigen situatie. Neem een kijkje, ontdek wat collega’s hebben gemaakt en ervaar zelf hoe open leermateriaal jouw lessen kan verrijken. Wie weet maak jij straks ook materiaal dat andere docenten inspireert.
Ontmoet ons op IPON 2026
Impuls Open Leermateriaal ontmoeten? Kom dan op 11 en 12 februari naar IPON 2026.
Woensdag 11 februari
15:30-16:15 - Mainstage
Peter Heerschop: Hoe maak je lesgeven nog leuker?
Woensdag 11 februari
12:45-13:15 - Theater 4
Impuls Open Leermateriaal: Talent Primair
